Góc Nhìn Vận Hành Xuất Sắc – Thứ Năm, Ngày 03/09/2026: Mọi Thay Đổi Lớn Đều Tệ Đi Trước Khi Tốt Lên.

Subscribe now

Một nghịch lý làm nhiều người bối rối

Có những dữ kiện khi đặt cạnh nhau tạo ra một nghịch lý khiến người ta phải dụi mắt, và nước Mỹ vào đầu tháng 9 năm 2026 đang có một nghịch lý như thế.

Ở một vế, mọi tín hiệu đều nói về một cuộc trở lại của sản xuất trong nước. Cam kết đầu tư sản xuất tư nhân đã chạm khoảng 1,966 nghìn tỷ USD. Đầu tư cố định phi dân cư tăng 11,7% trong quý gần nhất, nhịp nhanh nhất kể từ 2023, còn đơn đặt hàng thiết bị cho doanh nghiệp đang trên đà đạt mức cao nhất mọi thời đại trong năm. Chỉ số sản xuất PMI của ISM đạt 54,6% trong tháng 8, mở rộng tháng thứ tám liên tiếp và ở mức cao gần nhất trong bốn năm. Hàng chục nghìn việc làm xây dựng nhà máy và sản xuất đã được tạo ra. Và bao trùm tất cả là một hàng rào thuế quan dựng cao, với mục tiêu tuyên bố là kéo sản xuất về nước và giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Ở vế còn lại, một con số đi thẳng ngược chiều với toàn bộ câu chuyện trên. Đúng vào lúc đầu tư đạt kỷ lục và thuế đánh mạnh để giảm nhập khẩu, nhập khẩu phục vụ sản xuất của Mỹ lại chạm đỉnh bốn năm. Đáng chú ý hơn, hàng tư liệu sản xuất, tức máy móc và thiết bị, nay chiếm hơn 40% tổng nhập khẩu hàng hóa của Mỹ, một tỷ trọng cao chưa từng thấy. Nói cách khác, đúng vào lúc cả nước đang cố sản xuất nhiều hơn ở trong nước, nó lại đang nhập khẩu nhiều hơn bao giờ hết.

Với một người đọc lướt, hai vế này mâu thuẫn tới mức một trong hai phải sai. Hoặc cuộc trở lại của sản xuất là ảo, hoặc con số nhập khẩu là bất thường. Và đây là chỗ nghịch lý trở nên nguy hiểm, vì tùy vào việc người ta tin vế nào, họ sẽ rút ra những kết luận trái ngược. Người muốn ca ngợi chính sách sẽ nhìn vào đầu tư và việc làm. Người muốn chỉ trích nó sẽ nhìn vào nhập khẩu tăng và nói rằng chiến lược đang thất bại, rằng thuế không hiệu quả, rằng đây là bằng chứng cho sự vô ích của cả nỗ lực.

Nhưng cả hai cách đọc ấy đều bỏ lỡ một khả năng thứ ba, và khả năng thứ ba này mới là chìa khóa: có thể cả hai vế đều đúng cùng lúc, và chính sự cùng đúng ấy mới là điều đáng học nhất. Có thể việc nhập khẩu tăng vọt không phải bằng chứng rằng cuộc xây dựng năng lực trong nước đang thất bại, mà ngược lại, là dấu hiệu cho thấy nó đang thực sự diễn ra. Có thể, để tự chủ hơn về sau, một nền kinh tế buộc phải phụ thuộc nhiều hơn trước mắt. Và nếu điều đó nghe có vẻ phi lý, thì đó chính là vì ta chưa nhìn nó qua đúng lăng kính, một lăng kính mà bất kỳ ai từng trải qua một cuộc thay đổi lớn đều đã cảm nhận trong xương tủy, dù chưa chắc đã gọi được tên.

Share